Certificat d’authenticité du sceau
Dijon, Archives départementales de Côte d'Or, 7H1527Dijon, Archives départementales de Côte d'Or, 7H1527
Définition de ce type de document dans le Vocabulaire international de la diplomatique.
Sermon latin de Berthold de Ratisbonne (Sermones Rusticani prima pars)

Fribourg, Couvent des Cordeliers, Manuscrit 117, volume 1, feuillet 2 recto
** www.e-codices.ch **
Ite ostendite vos sacerdotibus (Lc 17, 12). Quoniam ut dicit Gregorius ‘Ars est artium regimen animarum’ (Regula pastoralis, 1, 1) ut illi studiose intenderent sacerdotes. Noluit eos Dominus occupare laboribus pro necessariis vite ut ceteros, nam milites etc. nec uxoribus nec liberis. Summe enim est necessarium ut sciant 3. [tria] et usque ad mortem satis agere habet cum illis : [Primo] distinguere inter venialia et mortalia subditorum ; secundo inter mortalia et mortalia ; tercio per que satis fiat, quia per quod unus satis facit, alius non.
Primum ergo ut sciant distinguere inter peccatum et peccatum, inter spiritualem lepram et lepram ut significatur in Le[viticus] 14, ubi Dominus precepit sacerdotibus quod diligenter discernerent inter lepram, quod diligenter consideraret utrum homo sibi adductus esset leprosus vel tantum haberet scabiem, que scilicet cito venit et cito recedit. Glossa: districtum videndum fiat. Glo[ssa:] ‘Districtum videndum fiat’(1).
Secundo. Si autem homo fuit leprosus, tunc utrum esset leprosus in capite, barba, calvicio, vel recalvicio, scilicet capillorum. Si scilicet capilli essent mutati in candorem, solito tenuiores. Cognoscebatur enim hec lepra quando fluentibus capillis in calvicio vel recalvicione, albus vel rufus color inveniebatur. Item in cute, in carne. Item quod sciret cognoscere lepram vestis lanee vel linee vel pellis vel domus. Lepra vestis erit macula albida vel rufa humilior superficie reliqua. Humilior id est vilior, lepra enim corrosiva est, que cum apparebat considerabit eam sacerdos, si perspicua erit comburebatur vestis. Si dubia rumpebat illud a solido etc. Sequitur de domo. Tercio cujus erat coloris. Quia una erat periculosior quam altera. Item in Glossa: ‘diversos colores lepra supponit: pallidam, rubeam, albam, lucidam, nigram, florescentem’(2). Quod diligenter debuit discernere ne diceret non lepram lepram, et econtrario – hoc est ne dicat mortale veniale et econtrario ne dicat veniale mortale(b) – et e contrario dic rationem. Quod lepram in capillis etc. In barba [fol. 2rb] loquentes, mala lepra est, maledictio mala et turpis Deo. Hec vel hec, ita nomina multas(c) femine contendentes(d). Dic diversa: in cute se pigrantes ; in capite nescientes quomodo satis possint ornare se ; in corpore cum corpore peccantes ; vestis si nimis superba, si de justo ; domus si de injusto, sic vel sic, si in ea hospitatur meretrix concubina dominus blasphematur et hujusmodi debet iste lapis leprosus illa concubina eici omnino.
Tercio cujus erat coloris. Diversa enim mortalia diversos habent colores malos et malicias super hoc quod quodlibet mortale dampnat et a consortio omnium sanctorum separat. Habent quedam illorum singulares malicias et colores crudeles. Quedam habent illum malum colorem quod quicumque illa facit super hoc quod dampnatum faciunt excommunicatum, quod debet vitari ut dyabolus, immo libentius loquerer cum centum pessimis inter omnes ut qui cum monialibus. Hic et non potest absolvi ab illo peccato nisi per illum qui habet singularem auctoritatem. Quedam ut non nisi ab episcopo ut incendium ecclesie vel cimiterii. Quedam nisi a papa: vimjectio in clericum et hujusmodi. Quedam nec per papam vel Petrum nec angelum mala ut injusta bona nisi restituat pro posse. De hoc se non intromittant. Quedam pre aliis inducunt subitaneam mortem ut blasphemia.
Sed pre omnibus hominibus sunt .V. genera hominum quorum peccata sunt periculosiora quam aliorum(e). Primi sunt religiosi et clerici. Ratio: quia pro peccato pro quo secularis dampnatur, religiosus multo gravius, si mentitur, si fornicatur etc. Et hoc ideo quia plura promissa Domino fecimus in subdyaconatu, in dyaconatu, in sacerdotatu, in professione ; laicius nisi in baptismo(f). Deu 27.D [Dt 29,11] ‘Advena qui tecum moratur etc.’ ipse in inferno in capite, id est in superiori pena, tu in caudam, in inferiori. Eze .XII.E [Ez 16,52] ‘Vicisti *sorores(3) tuas peccatis tuis. Exo. ‘Devoravit species morsi’(4). etc.
(a) nec avec c exponctué. – (b) mortale veniale corrigé en veniale mortale par doubles traits. – (c) multas suivi de et turpis Deo ici répété et exponctué. – (d) comedentes avec abréviation tironienne avant correction. – (e) aliorum hominum exponctué. – (f) laicus non in avant correction.
(1) Voir l’édition de la Glose ordinaire placée sous le nom de Walafrid Strabon : Patrologie latine, vol. 113, col. 333c. – (2) Ibid., col. 334d-335a. – (3) sortem dans le ms., sorores dans le texte biblique. – (4) Plutôt réminiscence de Joel 1,20 devoravit speciosa deserti ?
Mandement royal de 1324 – ou l’insécurité règne à Reims
=== Date ===
1324, 6 janvier [n. st.] – Paris
=== Tradition ===
A. Paris, Archives nationales, X2A 2, fol. 95bis
Ed.
Archives administratives de la ville de Reims : collection de pièces inédites pouvant servir à l’histoire des institutions dans l’intérieur de la cité / [éd.] par Pierre Varin,…
Source: Bibliothèque nationale de France
=== Edition ===
|1| Karolus et cetera ballivo Viromandensi, vel ejus locum tenenti, salutem. Grave gerentes, ex querimonia Roberti Erardi accepimus, |2| quod licet per sentenciam arbitralem (1) certorum arbitrorum, super certa discordia inter ipsum conquerentem, ex parte una, et |3| Robinum Yngrant, filium Roberti Yngrant, ex altera, dudum orta, de consensu dicti conquerentis, per dictum Robinum electorum, |4| cognito de dicta discordia, inter cetera pronunciatum fuerit, bonam ac perpetuam pacem esse, et servari debere, inter partes predictas, sub |5| certis penis in quodam compromisso super hoc inter partes ipsas facto fide et juramento vallato contentis et licet ab ipsa arbi-|6|-trali sentencia nonquam fuerit reclamatum, nichilominus idem Robinus Yngrant, contra sentenciam dictorum arbitrorum veniens, pacemque frangens |7| predictam, ac plures ejus in hac parte complices, in predictum conquerentem in itinere publico, in villa Remensi tunc existentem, pensatis |8| insidiis, more hostili, cum armis prohibitis et patentibus, nulla difidacione precedente, a tergo irruerunt, ipsumque conque-|9|-rentem viliter verberarunt, clamantes « Ad tibias ! ad tibias! ut non evadat », et posse suum fecerunt ipsum interficiendi et |10| eum interfecissent, nisi supervenisset gentium multitudo, que ipsum Robinum Yngrant voluntatem suam facere non permiserunt; |11| — que omnia si vera sunt, non sine nostre regie magestatis, et regiarum ordinacionum, in quibus armorum deportationes, et |12| tales invasiones prohibentur, offensa, perpetrata fuisse videntur, et nobis displicet si sit ita — ideoque mandamus et com-|13|-mittimus tibi, quatenus super hiis et aliis articulis de premissis mentionem pleniorem facientibus, quos sub contrasigillo |14| prepositure nostre parisiensis clausos tibi mittimus, vocato procuratore nostro, cum ceteris evocandis, inquiras, tam ex officio nostro, quam aliter, diligencius |15| veritatem inquestam quam inde (2) feceris ad nostram curiam parisiensem, sub tuo fideliter inclusam sigillo, ad certam et competentem |16| diem transmissuram, illos quos tanget eadem inquesta ibidem ad dictam diem adjornans, super hoc processuros ut fuerit racionis |17| et interim de corporibus et bonis illorum qui per dictam inquestam apparebunt super premissis suspecti, te teneas, si necesse fuerit, |18| taliter saisitum, quod possit, si et cum opus fuerit de ipsis fieri debitum justicie complementum, certificans nichilominus curiam nostram |19| predictam, ad dictam diem, de hiis que feceris in premissis. Damus autem omnibus justiciariis (3) et subditis nostris, presentibus, in |20| mandatis, ut in premissis, et ea tangentibus tibi pareant et intendant. Datum Parisiis sub sigillo Castelleti nostri |21| parisiensis, in absencia nostri magni sigilli, sexta die januarii, anno Domini millesimo trecentesimo vicesimo tercio.
[Mentions hors teneur:] Per cameram, lecta ibidem
[Signé:] Gyen.
(1) barré : certorum debitorum.
(2) barré : fecereris
(3) barré : nostris
1337
Dijon, Archives départementales de la Côte d’Or, 15 H 66
== Date ==
1337, 1er décembre.
== Regeste ==
Étienne, abbé de Saint-Germain d’Auxerre, et Guy de Tonnerre, moine de ce monastère, notifient qu’ils renoncent en faveur du monastère cistercien de Notre-Dame de Fontenay à tous leurs droits sur une maison sise à Augy près d’Auxerre ; les moines de Fontenay s’obligent à verser une pension annuelle et viagère de 100 sous tournois à Guy de Tonnerre, payable à la Toussaint.
== Tradition ==
A. Dijon, Archives départementales de la Côte d’Or, 15 H 66, pièce 20. — Original en parchemin ; 175 / 180 mm (repli ouvert 27 mm) x 285 / 295 mm ; justification 265 x 110 x mm ; réglure à la mine de plomb ( ?), verticale gauche et première ligne seulement ; repli de 27 mm à une 1 simple entaille centrale ; écriture cursive. Mentions dorsales : (XIV-XVe s.) « Abbas Sancti Germani Autisiodorensis quittat nobis totum jus quod pretendebat in domo nostra de Augiaco pro pensione C solidorum t. ad vitam unius sui monachi » ; « Augiacum » ; « XV » ; « 1337 » ; (XVIIe s.) « Auxerre. Reconnoissance de l’abbé St-Germain qu’il n’a plus aucun droit sur la maison du Petit Fontenay à Augy. 1337. Cotte RR » ; (1787) « N 11. / 1337 »
== Indiqué ==
INVENTAIRES : ADCO 15 H 1, fol. 21v (Auxerre. RR). — ADCO 15 H 2, fol. 19v (Auxerre. RR). — ADCO 15 H 3, p. 54 (IV. 03. 11).
== Edition ==
Noverint universi quod nos frater Stephanus, permissione divina humilis abbas monasterii Sancti Germani Autisiodorensis, pro nobis et monasterio |2| nostro, et frater Guido de Tannerra (1), noster commonachus, de voluntate, auctoritate et assensu nostris, ex certa scientia et diligenti deliberatione super |3| hec prehabita renunciamus omni juri et actioni quod et quam in quadam domo sita apud Augiacum prope Autisiodorum, quam tenebat dictus frater |4| Guido et que pertinet (a) ad monasterium Fonteneti, Citerciensis (b) ordinis, Eduensis dyocesis, et ejusdem domus pertinentiis, nobis et monasterio nostro quoquomodo |5| quacumqueve causa seu etiam ratione, competiit seu etiam competere et pertinere potuit, vel etiam nunc competit et competere potest ; |6| cedentes religiosis viris, abbati et conventui dicti monasterii Fontenenti quicquid juris, actionis, usufructus, possessionis et proprietatis |7| seu alterius juris cujuscumque in predictis domo et pertinentiis habuimus, habere potuimus, habere possumus et habemus premissa omnia et singula |8| in ipsos religiosos Fonteneti ad opus ipsorum suique monasterii totaliter transferendo dictamque domum cum ejusdem pertinentiis universis |9| ad dictum monasterium Fonteneti ex certa sciencia recognoscimus pleno jure penitus pertinere, salva et reservata dicto fratri Guidoni |10| pensione centum solidorum turonensium ipsi fratri Guidoni debita ad vitam suam dumtaxat, solvendorum per dictos religiosos Fonteneti annis |11| singulis in festo Omnium sanctorum. Que omnia et singula premissa nos abbas predictus pro nobis et monasterio nostro predicto et ego frater |12| Guido, de voluntate, auctoritate et assensu predicti domni abbatis promittimus bona fide tenere et inviolabiliter observare, nec contra venire nec |13| contra venienti consentire tacite vel expresse, nec (c) alicui contra venienti seu contra venire volenti prestare directe vel indirecte |14| auxilium, consilium vel juvamen. In quorum testimonium sigillum nostrum presentibus litteris duximus apponendum. Datum anno |15| Domini millesimo CCC° trecesimo septimo, die Lune in crastino festi beati Andree apostoli.
(a) pertinet ajouté dans l’interligne A. – (b) Sic pro Cisterciensis, écrit ‘c’, ‘i’, ‘t’ tilde -er, ‘cien’ tilde, A. – (c) un mot barré A.
- Tonnerre, Yonne, ch.-l. arr.
- Augy, Yonne, cant. Auxerre.
- Fontenay, Côte-d’Or, cant. Montbard, comm. Marmagne.
Acte de 1347 : exemple d’acte de tabellion
Troyes, Archives départementales de l’Aube, G 911
== Date ==
1347, 26 novembre. – [s.l.]
== Regeste ==
Jean, garde du sceau de la prévôté de Troyes, notifie que Guilllaume Chrétien et Jean Pourpoint, sergents du roi, ont attesté devant lui que l’acte [autrefois] joint a été scellé par Renaud de la Chapelle, notaire du Châtelet de Paris.
== Tradition (incomplète) ==
A. Troyes, Archives départementales de l’Aube, G 911. Original en parchemin. Dimensions : hauteur 75 mm, dont repli de 12 mm ; largeur 185 mm.
== Edition ==
A toux ceux qui ces presentes lettres verront, Jehans Fonde, garde du seel de la prevosté de Troies, salut. |2| Saichent tuit que par devant moy et Jehan de Villebon, tabellion en garde, jurez et establis a |3| ce faire a Troies de par nostreseigneur le roy, personnelment establi, Guillaume Crestien et Jehannins Pourpoint, |4| sergens du roy nostreseigneur, affermerent et tesmongnerent que les lettres annexces parmi le decret scellé en |5| queu saingle de cire rouge, parmi lesqueles ces presentes sont annexces, sont seellees dou seel Renaut |6| de la Chapelle, clerc, notaire dou Chastellet de Paris et commis de par nostreseigneur le roy de recevoir l’im-|7|-posicion des gens d’armes es bailliage de Troies et de Meaux duquel il use et a acoustumé user en son-|8|-dit office. En tesmoin de ce, j’ay seellé ces lettres du seel de ladicte prevosté avec noz seingnes. |9| Ce fut fait l’an de grace mil et CCC quarante sept, le XXVIe jour dou mois de novembre.
== Note sur le tabellionnage (extrait du Vocabulaire international de la diplomatique, p. 79) ==
Institué en 1280 dans le royaume de France et immédiatement généralisé dans la France du Nord et les régions voisines, le tabellionnage est un système dans lequel les actes, reçus par deux clercs jurés, sont, en principe mis en forme définitive par un tabellion et présentés par lui à la juridiction locale (d’abord le bailliage, puis la prévôté), dont le sceau était aposé par le garde du scel de celle-ci, au nom de qui l’acte était normalement intitulé. Le système évolua lentement vers un système de notariat public.
